Nolosha Finland

Suomen historiaa

Taariikhda Finland

Dadku way yimaadaan Finland

Qiyaastii 10 000 oo sano kahor waxaa bilowday in Finland ay dadku u soo guuraan. Waxay ka yimaadeen dhinaca bari ee hadda ah soonaha Ruushka iyo koonfurta iyagoo soo maraya Baltika. Xididada luqada Finnishku waxay ka soo jeedaan Bartamaha Ruushka, laakiin waxaa luqada Finnishka ku milmay waxyaabo luqadaha Germaaniga iyo Baltika ka yimid. Bulshada luqadeedu tahay Iswidishka waxay Finland ku sugnaayeen qiyaastii 800 oo sano.

Finland oo qeyb ka ah Sweden iyo Ruushka

Laga soo billaabo waqtigii bilowgii qarnigii 18aad Finland waxay qeyb ka aheyd Sweden. Intii waqtigan lagu jiray Sweden iyo Ruushka ayaa ku dagaalay saameyn awood ku yeelashada Finland. Ugu dambeyntii 1809kii guud ahaan Finland waxay u hoos wareegtay awooddii Ruushku, markii ay Ruushku ku guuleysteen dagaalkii ay Sweden la galeen.

Finland waxay Ruushka ka mid ah aheyd 1809–1917. Waqtigaas waxay Finland heysatay is-maamul, Finnishkuna waxay awoodeen in arrimo badan ay si xor ah go’aan uga garaan. Si kastoo ay ahaataba markaas Finland waxaa xukumayay boqorka Ruushka.

Luqada Finnishka, dhaqanka Finnishka iyo dhaqaaluhu waxay wax badan horumareen waqtigii ay Finland kamid aheyd Ruushka. Bilowgii qarnigii 19aad ayeey waxay Ruushku billaabeen inay yareeyaan ama ciriiriyaan is-maamulkii Finland, taasina Finnishku ma aqbalin.

Finland oo xoroobeysaa

Dhammaadkii dagaalkii koowaad ee adduunka Finland waxay ka ruqday Ruushka, kadib markii baarlamaanka Finland uu aqbalay ku dhawaaqista xornimada 6dii Disembar 1917kii. Markaas waxay Finland noqotay wadan madaxbanaan, maalintana waxaa illaa iyo hadda loo xusaa maalinta xornimada Finland.

Gu’gii 1918kii waxaa Finland ka dhacay dagaal sokeeye oo ay isaga soo horjeedeen casaankii metelayay dabqadda shaqaalaha iyo burjuwaasiyiinta iyo cadaankii metelayay milkiilayaasha dhulka. Dagaalki wuxuu dhamaaday Maajo 1918 markii ay guuleysteen cadaankii.

Xoroobisti kadib Finland waxay noqotay jamhuuriyad ay sharciga u dejiyaan baarlamaan ay dadku doorteen. Madaxa dowladdu waa madaxweyne, ma ahan boqor ama amiir.

Dagaalkii jiilaalka iyo dagaalkii sii-socday

Dhammaadkii Nofembar 1939 ciidamaddii Midowgi Sofyeeti ayaa soo weeraray Finland. Intii lagu jiray dagaalkii labaad ee adduunka Finland waxay labo dagaal la gashay Ruushka: dagaalkii jiilaalka ee 1939- 1940 kadibna dagaalkii sii-socday 1941- 1944.

Dagaaladan dartood Midowgi Sofiyeeti wuxuu dhul ka qabsaday Finland. In ka badan 400 000 oo Finnish ah ayaa waxay qaxooti ahaan uga soo tageen dhulka la qabsaday ama lumiyay iyagoo soo aaday gudaha Finland. Dadka Finnishka ah arrinta ugu muhiimsan waxay aheyd in Finland ahaado wadan xor ah.

Finland dagaaladi kadib

Dagaaladi kadib Finnish badan ayaa waxay ka cabsanayeen in Midowga Sofiyeeti uu isku dayi doono in uu Finland ka dhigo dal shuuci ah, maxaa yeelay sidan waxay ku dhacday wadamo kale oo yurub ah islamarkaasna deris ah. Si kastoo ay ahaataba waxaa Finland u suurtagashay inay xiriiro wannaagsan la sameysto Sofiyeetigi, ay sii heysato nidaamkeedi dimuquraadiyadda ku saleysnaa iyo inay kordhiso ganacsigi kala dhexeeyay wadamada reer galbeedka ah.

Dagaaladi kadib Finland waxay ka wareegtay dhaqaale dhuleedkii waxayna isu bedeshay wadan warshadeed. Markii ay Finland warshadowday waxay Finnishku awoodeen inay dibadda u iib-geeyaan wax badan oo waxsoosaarka warshadaha ah. Finland waxay dibadda si gaar ah ugu dhoofisay warqadaha iyo waxsoosaarada kale ee dhinaca dhirta.

Arrima badan ayaa iska bedelay gudaha bulshada Finnishka ah. Dad badan ayaa baadiyaha ka soo guuray oo magaaloyinka u soo guuray, dumar badanna waxay billaabeen inay aadaan shaqooyin guryaha ka baxsan. Adeegyada bulshada ayaa la billaabay in la horumariyo, sidan waxaa ku dhashay adeegga caafimaadka ee dadka, ammaanka bulshada iyo dugsiga dhexe. 1960kii boqolaal kun oo Finnish ah ayaa u guuray Sweden, sababtoo ah shaqo badan ayaa halkaas ka jirtay, mushaaraadkuna waa ka sareeyeen kuwa Finland.

Laga soo billaabo 1990 illaa iyo sanadkii labada kun

Bilowgii 1990kii markii uu Midowgi Sofiyeeti uu burburay, Finland waxaa ku dhacey dhibaatoyin dhaqaale, sababtoo ah ganacsigii kala dhexeeyay Midowgii Sofiyeeti ayaa dhamaaday. Markaas shirkado badan ayaa kacay, arrintaasna waxaa laga dhaxlay shaqaale badan inay waayaan shaqadoodi. Dhaqaale daridaas kadib Finland waxaa u abuurmay shaqooyin badan oo teknolajiyada warshaqadaha sare ah. Dad badan ayaa sidoo kale ka helay shaqooyin xirfadaha adeegyada ee kala duduwan.

1990 waxaa bilowday in Finland wadamo kale uga soo guuraan dad badan. Qaxooti ayaa wadamo badan Finland uga yimid iyo weliba bulashadii Finnishka asal ahaan ka soo jeeday ee ka yimid Midowgii Sofiyeetigii hore. Sidoo kale dad badan ayaa sidoo kale Finland ugu soo guuray waxbarasho, shaqo ama qoys dartiis.

Finland waxay xubin ka noqotay sanadkii 1995tii midowga Yurub (EU). Finland waxay sanadkii 2002 qaadatay lacagtii wadaagga aheyd ee ugu horeysay ee ay yeeshaan koox wadamada Midowga Yurub kamid ah, taas oo aheyd yuurada, sidaasna waxay uga hartay lacagteedi.

linkkiThisisfinland.fi:
Wararka taariikhda FinlandIngiriis | Ruush | Faraansiis | Isbanish | Jarmal | Burtuqiis

Dhisinta ladnaanta horumarka-Qarnigii Finland iyo reer Virtanen